محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : محمد سعيد بخت )

16

قانونچه في الطب ( مستحضر الطبيب و مستبشر اللبيب ) ( فارسى )

معتدل به حقيقت است و اين آنست كه مقادير كيفيات متضاده‌ئى كه در ممتزج‌اند متساوى باشند و اين مسمى است بمعتدل حقيقى و به جانبى كه - خارج از اعتدال حقيقت است ليكن قسم اوّل چيزيست كه ممكن نيست يافته شدن آن در خارج اصلا بلكه آن چيزى كه يافته مىشود از امزجه سواى اين نيست كه او خارج است [ خارج ] از اعتدال حقيقى و منقسم مىشود و مزاج طرفى كه موسوم كرده‌اند آن را اطبّا بمعتدل فرضى بيان معتدل فرضى [ و وجوه ان ] و آن آنست كه باشد خاص براى موضوعى و مخلوقى نوع مزاجى كه آن بهترين امزجه است خاص براى او و باز منقسم مىشود جانبى كه باشد خارج ازين اعتدال و بمعتدليّت معنى صدر لاحق مىشوند او را - هشت وجوه وجه اول [ معتدل نوعى قياسا بخارج خود ] معتدل نوعيست قياسا بخارج خود و آن مزاجيست كه حاصل مىشود انسان را خاصة ورائى تمامى موجودات - وجه ثانى [ معتدل نوعيست قياس به داخل نوع خود ] معتدل نوعيست قياس به داخل نوع خود و آن مزاجيست كه حاصل شود اعدل شخصى را از اشخاص نوع انسان - وجه ثالث [ معتدل صنفى است قياسا به جايى كه او خارج است از صنف او ] معتدل صنفى است قياسا جايى كه او خارج است از صنف او و آن مزاجيست -